กลุ่มอาการแขนขาอ่อนแรงเฉียบพลัน ตอนที่ 2

mhorduer

บทความนี้ สรุปกลุ่มอาการ GBS ที่เกิดจากสาเหตุต่างๆ สำหรับ GBS ที่เกิดตามหลังวัคซีนไข้หวัดใหญ่ไม่มีใครทราบสาเหตุแน่นอน โดยที่ปฏิกิริยาดังกล่าว อาจจะเกิดได้ทั้งวัคซีนเชื้อตายที่ทางการสหรัฐฯประกาศให้เฝ้าระวัง (ดังที่เกิดในปี 1976) หรือแม้แต่เชื้อเป็น โดยมีสมมติฐานหลายประการในส่วนที่เกี่ยวกับวัคซีน 1976 เช่น มีการปนเปื้อนของสารพิษ (Endotoxin) หรือมีส่วนประกอบของเชื้อ C. jejuni ตกค้าง ซึ่งในภายหลังตรวจเจอโดยการพบสารพันธุกรรมในวัคซีน หรือพบว่าหนูที่ได้วัคซีนกลับมีภูมิคุ้มกันต่อเชื้อ C. jejuni ด้วย

แต่สมมติฐานที่อาจเป็นไปได้อีกประการ คือ การที่ในวัคซีนเกิดมีการผสมรวมตัวกันของ Sialic acid และ HA ซึ่งเป็นโปรตีนสำคัญในวัคซีนในการกระตุ้นภูมิต่อเชื้อไข้หวัดใหญ่ จนคล้าย GM1 Ganglioside

โดยที่ทั้งนี้จะมี Neuraminidase เป็นส่วนร่วมอยู่ด้วย (Nachamkin และคณะ J Infect Dis 2008;198:226-33) ข้อสนับสนุนสมมติฐานนี้ มาจากการที่หนูที่ได้รับวัคซีนไข้หวัดใหญ่หมู 1976, ไข้หวัดใหญ่ 1991-1992 และ 2004-2005 มีการสร้างภูมิต่อ GM1 (ภูมิต่อ GM1 จะเป็นอันตรายต่อเส้นประสาท) พร้อมๆ กับ HA (ภูมิต่อ HA จะป้องกันเชื้อไข้หวัดใหญ่) มากบ้างน้อยบ้าง รวมทั้งวัคซีนต่อไข้หวัดนก ซึ่งได้ HA จาก H5N1 A/HK/156/97 และ A/Vietnam/ 1203/04 เมื่อฉีดเข้าหนูก็เกิดปฏิกิริยาสร้างภูมิต่อ GM1 เช่นกัน

ดังนั้น ยังเป็นสิ่งที่ต้องเฝ้าระวังว่าวัคซีนตัวไข้หวัดใหญ่ 2009 และวัคซีนไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาล เสมอว่าจะเกิดลักษณะคล้ายคลึงกับวัคซีนไข้หวัดหมู 1976 หรือโดยที่การเกิด GBS อาจไม่พบในระยะแรกที่ให้ (ดังเช่นใน ค.ศ.1976 ไม่พบความผิดปกติในการฉีดอาสาสมัคร 7,000 รายแรก) และการเกิด GBS อาจเป็นการยากที่จะสรุปว่าเกิดจากวัคซีนหรือไม่ ในประเทศไทยยังไม่มีรายงานชัดเจนถึงอุบัติการณ์ GBS

อย่างไรก็ตามถ้าเกิด GBS ในผู้ได้รับวัคซีนในช่วง 10 สัปดาห์ หรือแม้แต่มีอาการอื่นๆของสมอง เช่น ปวดหัว ซึม ชัก อัมพาต หรือเกิดต่อเส้นประสาท มีแขน หรือมือ หรือเท้า ข้างใดข้างหนึ่งอ่อนแรง ตาบอด หรือตาเหล่ เห็นภาพซ้อน หน้าเบี้ยว ควรต้องรายงาน เพื่อหาทางแก้ไข และประเมินความปลอดภัยของวัคซีน

เหล่านี้เป็นมาตรการหนึ่งในการติดตามความปลอดภัยของวัคซีน

กลุ่มอาการคล้าย GBS (GBS mimics) ภาวะขาดบี 1 ในคนปกติจะมีวิตามินบี 1 สะสมในร่างกายโดยเฉพาะในกล้ามเนื้อมีบ้างในสมอง หัวใจ ตับ ไต ถ้าเกิดภาวะขาดวิตามินตัวที่สะสมไว้จะหมดไปภายใน 1 เดือนและเริ่มมีอาการ วิตามินบี 1 เป็นวิตามินที่ละลายในน้ำถูกดูดซึมผ่านลำไส้เล็กส่วนกลางสร้างขึ้นเองไม่ได้ การที่เกิดโรคขาดบี 1 เกิดได้ทั้งจากได้บี 1 น้อยจากการกินอาหารที่วิตามินไม่พอ ดื่มเหล้าจัด สำไส้ดูดซึมไม่ได้ ผ่าตัดรัดกระเพาะลดความอ้วน ล้างไตผ่านช่องท้อง หรือฟอกทางเลือด จากท้องเสียเรื้อรังโรคของลำไส้

และจากการที่มีการใช้บี 1 ไปอย่างรวดเร็วเช่นโรคไทรอยด์เป็นพิษ ตั้งครรภ์ ขาดวิตามินโฟเลท กำลังให้นมลูก มีไข้โดยเฉพาะจากการติดเชื้อ มีโรคตับรุนแรงอยู่ อาหารที่มีบี 1 คือ อาหารธัญพืชเต็มเมล็ด เยื่อหุ้มเนื้อเมล็ด จมูกข้าว ข้าวกล้อง ข้าวที่ไม่ขัดสี ข้าวสาลี ข้าวโพด ข้าวโอ๊ต ข้าวบาร์เลย์ ลูกเดือย ขนมปังโฮลวีต ซีเรียล เนื้อปลา ไก่ ไข่ นม ผักใบเขียว มันฝรั่ง ถั่วเปลือกแข็ง ถั่วเหลือง ส้มมะเขือเทศ อาหารหลายชนิดจะมีตัวขจัดบี 1 ทิ้ง เช่น ข้าวขัดสี กุ้ง หอยแมลงภู่ หอยกาบ ปลาร้า และปลา หอยดิบ กุ้งดิบ เนื้อสัตว์ดิบ ถั่ว และมันสำปะหลังซึ่งเมื่อเอามากินเป็นอาหารหลักแม้จะมีบี 1 อยู่บ้างแต่ที่มีแป้งอยู่มากจะทำให้มีการใช้บี 1 เพิ่มเพื่อเอาแป้งมาใช้เป็นพลังงาน

ด้วยลักษณะดังกล่าวคนที่จะเป็นโรคขาดบี 1 อาจไม่ต้องเป็นคนผอมแห้งแรงน้อย หุ่นเป็นนักกีฬาก็ได้ แต่กินข้าวขาว แป้งเป็นหลัก โดยที่เป็นข้าวขัดสีและยิ่งเมื่อมีอาหารที่คอยทำลายบี 1 มีการเพิ่มการใช้บี 1 เช่น ออกกำลังกายอย่างรุนแรง มีภาวะติดเชื้อ มีไข้ คนที่ขาดอยู่แล้วคลังสะสมไข้ไปหมดแล้วก็จะเกิดโรคทันที

อาการทางระบบประสาท เป็นในรูปของเส้นประสาทพัง มือเท้าแขนขาชาอ่อนแรงรวมทั้งมีอาการทางสมอง ตากระตุก ตาเหล่ เดินเซอาเจียนจนมีอาการซึมถ้ารักษาไม่ทันแม้ฟื้นขึ้นได้จะมีอาการหลงลืมถาวรแบบอัลไซเมอร์คือจำอะไรไม่ได้ที่พูดที่ทำที่ฟังเมื่อเร็วๆนี้หรือเสียความจำปัจจุบันไป

อาการที่ออกทางหัวใจ เริ่มจากเส้นเลือดขยายทั้งตัวจนหัวใจต้องบีบเลือดมากขึ้นทดแทนจนทำให้ต้องเก็บน้ำและเกลือไว้มากจนเกินควรหัวใจเมื่อทำงานหนักเกินจะมีหัวใจวายเจ็บหน้าอกจนระยะถัดมาแยกจากคนเป็นโรคหัวใจทั่วไปจากเส้นเลือดตันลำบาก

อาการทางหัวใจอาจเกิดได้อย่างรวดเร็วฉับพลันไม่เป็นขั้นเป็นตอนแบบนี้ โดยไม่บวมมากแต่แขน-ขามือเขียวเรียกว่า “โชชิน” (Shoshin beriberi) ผู้ป่วยแบบฉับพลันนี้การให้วิตามินบี 1 กลับเป็นการเร่งให้หัวใจวายมากขึ้นทั้งๆที่ต้นเหตุเกิดจากการขาดบี 1 ทั้งนี้ เนื่องจากโชชินหัวใจวายจะข้ามขั้นตอนเส้นเลือดขยายเป็นเส้นเลือดหดตัว การให้บี 1 กลับจะทำให้เส้นเลือดหดเข้าไปอีกต้องประคับประคองหัวใจจนเริ่มฟื้นจึงทดแทนบี 1.

หมอดื้อ

หมอดื้อ 31 ก.ค. 2559 05:01 น.